Соңғы жылдары Өзбекстан экономикасы қарқынды дамып келеді. Бұл өсім көбіне халықаралық несиелер есебінен жүзеге асуда, деп хабарлайды Aristocrat.biz.. Дегенмен, сыртқы және мемлекеттік қарыздың ұлғаюы сарапшылар мен қоғам арасында алаңдаушылық туғызып отыр.
Өзбекстанның жиынтық сыртқы қарызы қанша?
Қазіргі таңда Өзбекстанның жалпы сыртқы қарызы 75,4 млрд долларды құрайды. Бұл көрсеткішке мемлекет пен жеке сектордың шетелдік кредиторлар алдындағы барлық міндеттемелері кіреді.
Қарыз құрылымы:
Мемлекеттік сыртқы қарыз: 37,4 млрд доллар
Корпоративтік сыртқы қарыз: 38 млрд доллар
Маңыздысы — алғаш рет корпоративтік сектордың қарызы мемлекеттік қарыздан асып түсті.
«Жасырын» мемлекеттік қарыз деген не?
Ресми түрде корпоративтік деп саналатын қарыздардың басым бөлігі мемлекеттік үлесі бар ірі компанияларға тиесілі. Олардың қатарында:
UzAuto Motors
«Өзбекнефтегаз»
Ірі мемлекеттік банктер
Бұл компаниялар қарыздарын өтей алмаған жағдайда, жауапкершілік жанама түрде мемлекетке жүктелуі мүмкін. Сондықтан мұндай қарыздар «жасырын мемлекеттік қарыз» ретінде қарастырылады.
2019–2025 жылдар аралығында қарыз қалай өсті?
Соңғы 6 жылда Өзбекстанның мемлекеттік қарызы 2,6 есеге артты.
Мемлекеттік қарыз динамикасы:
2019: 17,8 млрд $
2020: 23,4 млрд $
2021: 26,3 млрд $
2022: 29,2 млрд $
2023: 34,5 млрд $
2024: 40,2 млрд $
2025: 46,8 млрд $
2025 жылғы қарыз құрылымы:
Сыртқы қарыз: 39,8 млрд доллар
Ішкі қарыз: 7 млрд доллар
Жан басына шаққандағы қарыз
Өзбекстанда мемлекеттік қарыз жан басына шаққанда 1 225 долларды құрайды. Бұл көрсеткіш бюджеттік саясаттың тиімділігін қатаң бақылауды талап етеді.
Қарыз экономика үшін қауіпті ме?
Сарапшылар әзірге алаңдауға ерте екенін айтады. Оның бірнеше себебі бар:
1. ЖІӨ-ге шаққандағы қарыз төмендеуде
2024 жылы: 35%
2025 жылы: 31,9%
Бұл — экономиканың қарыздан жылдамырақ өсіп жатқанын көрсетеді.
2. Қарыз инвестицияға бағытталған
Алынған қаражат негізінен:
инфрақұрылым жобаларына
энергетика секторын жаңғыртуға жұмсалуда. Яғни, қарыз тұтынуға емес, экономикалық өсімге бағытталған.
3. Шетелдік инвестициялар өсуде
Тікелей шетелдік инвестициялар 1,7 есеге артқан, бұл ел экономикасына деген сенімді күшейтеді.
Өзбекстан қарызға батып жатыр ма?
Өзбекстан қазіргі таңда қарыз арқылы дамуды қаржыландыру моделін таңдаған. Бұл тәсіл тиімді болуы үшін:
мемлекеттік компаниялар табысты жұмыс істеуі
алынған несиелерді уақытында өтеуі
бюджеттік бақылау күшейтілуі қажет.
Егер осы шарттар орындалса, қарыз экономикалық өсімнің драйверіне айналуы мүмкін. Ал керісінше жағдайда, ол қаржылық тұрақтылыққа қауіп төндіреді.
