2026 жылдың І тоқсанында Қазақстан экономикасында маңызды үрдістер байқалды. Валюта бағамының өзгеруі, мұнай нарығындағы жағдай және салық түсімдерінің өсуі республикалық бюджетке тікелей әсер етті.

Қаржы министрі Мәди Такиев мәліметінше, доллар бағамының төмендеуі бюджет кірісінің азаюына әкелген негізгі факторлардың бірі болды.

Доллардың арзандауы: бюджетке 146 млрд теңге шығын

2026 жылдың алғашқы үш айында АҚШ долларының орташа бағамы:

болжам – 540 теңге

нақты көрсеткіш – 497,7 теңге

Осы айырмашылық салдарынан республикалық бюджетке 146 млрд теңге көлемінде қаржы түспей қалған.

Негізгі себептер:

теңгенің нығаюы

экспорттық кірістердің теңгемен төмен есептелуі

валюта айырмашылығынан түсетін түсімдердің қысқаруы

Бұл жағдай Қазақстан сияқты экспортқа тәуелді елдер үшін валюта бағамының қаншалықты маңызды екенін көрсетеді.

Жалпы бюджет кірісі: өсім сақталды

Валюта факторына қарамастан, бюджет кірістерінде оң динамика байқалды.

Негізгі көрсеткіштер:

Жалпы кіріс (трансфертсіз) – 6,4 трлн теңге

Өсім – +931 млрд теңге

Өсу қарқыны – 17%

Бұл көрсеткіш экономиканың ішкі резервтері күшейіп келе жатқанын білдіреді.

Республикалық және жергілікті бюджет

2026 жылдың І тоқсанындағы бюджет құрылымы:

Республикалық бюджет – 4,2 трлн теңге

Жергілікті бюджет – 2,3 трлн теңге

Жоспардан артық орындалу – +193 млрд теңге

Жергілікті бюджеттердің жоспардан асыра орындалуы аймақтық экономиканың белсенділігін көрсетеді.

Салық түсімдері: негізгі драйвер

2026 жылы бюджет кірісінің басты өсу көзі – салықтар болды.

Салық түсімдерінің динамикасы:

Өсім – 20%

Қосымша түсім – 1 трлн теңгеден астам

Ерекше өсім көрсеткен бағыттар:

Импорттық ҚҚС

Өсім – +165 млрд теңге

Оның ішінде:

80 млрд теңге – мөлшерлеме өзгерісінен

Бұл импорт көлемінің және салықтық әкімшілендірудің жақсарғанын білдіреді.

Валюта әсеріне қарамастан қосымша кіріс

Қаржы министрлігінің деректеріне сәйкес:

Салық және кеден түсімдері арқылы
→ 137,6 млрд теңге қосымша табыс түсті

Бұл бюджет жүйесінің тұрақтылығын және бейімделу қабілетін көрсетеді.

Мұнай бағасы және бюджет

2026 жылдың І тоқсанында мұнай нарығындағы жағдай:

Орташа баға – барреліне 80,6 доллар

Қазақстандағы қолданыстағы бюджет ережесіне сәйкес:

мұнайдан түскен табыстың негізгі бөлігі → Ұлттық қорға бағытталады

Соған қарамастан:

Кеден бажы арқылы бюджетке
→ 40,5 млрд теңге қосымша кіріс түсті

Негізгі факторларға талдау

2026 жылғы бюджет кірістеріне әсер еткен басты факторлар:

1. Валюта бағамы

теңгенің нығаюы → кірістің азаюы

экспорттық түсімдердің төмендеуі

2. Салық саясаты

мөлшерлемелердің өзгеруі

әкімшілендірудің күшеюі

3. Сыртқы нарық

мұнай бағасының салыстырмалы жоғары болуы

импорт көлемінің артуы

Тәуекел мен мүмкіндік қатар жүр

2026 жылдың І тоқсаны Қазақстан бюджеті үшін аралас нәтижелер кезеңі болды:

Позитив:

салық түсімдерінің айтарлықтай өсуі

бюджет кірісінің 17%-ға артуы

жергілікті бюджеттердің тұрақты дамуы

Негатив:

доллар бағамының төмендеуі

146 млрд теңге көлеміндегі кіріс шығыны