2026 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша Қазақстанның сыртқы қарызы 181,8 млрд АҚШ долларын құрады, деп хабарлайды Aristocrat.biz.. Бұл көрсеткіш 2025 жылмен салыстырғанда 17,2 млрд долларға артқан. Сарапшылардың мәліметінше, қарыздың өсуіне бірқатар экономикалық факторлар әсер еткен.
Сыртқы қарыздың өсу себептері
Сыртқы қарыздың ұлғаюы негізінен екі негізгі факторға байланысты болды:
Төлем балансы операциялары – +12,8 млрд доллар
Валюта бағамының өзгеруі, нарықтық құн және басқа факторлар – +4,3 млрд доллар
Бұл көрсеткіштер ел экономикасындағы сыртқы қаржы ағындарының артқанын көрсетеді.
Қарыз құрылымы: ұзақ мерзімді міндеттемелер басым
Қазақстанның сыртқы қарызының құрылымына қарасақ, оның басым бөлігі ұзақ мерзімді міндеттемелерден тұрады:
88,1% – ұзақ мерзімді қарыз (1 жылдан астам)
11,9% – қысқа мерзімді қарыз
Ұзақ мерзімді қарыздардың жоғары үлесі ел үшін қысқа мерзімді өтімділік тәуекелдерін төмендетеді.
Нарықтағы жағдай және тәуекелдер
Қазақстан Ұлттық банкінің мәліметінше, ұзақ мерзімді қарыздардың басымдығы бір жағынан тұрақтылықты арттырса, екінші жағынан жаһандық нарықтағы өзгерістерге тәуелділікті күшейтеді.
Мысалы:
пайыздық мөлшерлемелердің өсуі
валюта бағамының құбылуы
сыртқы экономикалық жағдай
Бұл факторлар қарызды өтеу мен қызмет көрсету шығындарын арттыруы мүмкін.
Қаржы құралдары бойынша құрылым
Сыртқы қарыздың негізгі бөлігі келесі қаржы құралдары арқылы тартылған:
70,5% – резидент еместерден алынған несиелер мен қарыздар
12,5% – резидент еместердің қолындағы борыштық бағалы қағаздар
Қалған бөлігі – басқа да қаржы міндеттемелері
Бұл деректер Қазақстан экономикасының шетелдік қаржы көздеріне айтарлықтай тәуелді екенін көрсетеді.
Қазақстанның сыртқы қарызының 180 млрд доллардан асуы – ел экономикасындағы маңызды көрсеткіштердің бірі. Қарыздың өсуі инвестициялық белсенділіктің артқанын білдіруі мүмкін, алайда ол сыртқы тәуекелдердің де күшейгенін аңғартады.
Сондықтан алдағы кезеңде:
қарызды тиімді басқару
валюталық тәуекелдерді азайту
экономиканы әртараптандыру
сияқты шаралар басты назарда болуы тиіс.
