Қазақстанда шетелдік қарулы қақтығыстарға қатысқан азаматтарға қатысты жаза мәселесі қайтадан талқылана бастады. Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісі депутаты Жарқынбек Амантайұлы елге өз еркімен оралған азаматтарды автоматты түрде ұзақ мерзімге соттай бермей, жазаны саралау қажеттігін айтты, деп хабарлайды Aristocrat.biz..
Мәселе әсіресе Украина мен Ресей арасындағы соғыс аясында өзекті болып отыр.
Шетелдегі соғысқа қатысқандар саны өсіп келеді
Депутаттың айтуынша, қазіргі геосаяси ахуал күрделене түсті. Санкциялық қысым, әскери-саяси текетірестер және аймақтық қақтығыстар адамдарды түрлі жолмен соғысқа тартуға себеп болып отыр.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 172-бабы (шетелдік қарулы қақтығыстарға қатысу) бойынша тіркелген істер саны жыл сайын артып келеді:
2023 жылы – 23 іс
2024 жылы – 36 іс
2025 жылы – 141 іс
2025 жылы тіркелген істердің нәтижесінде 26 азамат сотталған.
Бұл статистика шетелдегі соғысқа қатысқан қазақстандықтардың көбейгенін көрсетеді.
Қатаң жаза қайта әлеуметтенуге кедергі ме?
Жарқынбек Амантайұлы халықаралық тәжірибеге назар аударды. Оның сөзінше, бірқатар мемлекеттер өз азаматтарының шетелдің ресми қарулы күштері құрамында соғысқа қатысуын бірден қылмыс деп қарастырмайды.
«Қатаң жауапкершілік, негізінен, террористік ұйымдарға қосылғандарға, әскери қылмыс жасағандарға немесе өз мемлекетінің ұлттық мүддесіне қарсы әрекет еткендерге қолданылады», – деді депутат.
Оның пікірінше, кейбір азаматтар шетелдегі соғысқа әлеуметтік қиындықтар, қаржылық қысым немесе жалған уәделер салдарынан барады. Алайда кейін өкініп, елге оралуға ниет білдірген жағдайда қазіргі заңнамадағы қатаң санкциялар оларды тоқтатуы мүмкін.
«Тәубесіне келіп, Отанға оралған азаматтың ұзақ мерзімге бас бостандығынан айырылуы оның толыққанды қайта әлеуметтенуіне кері әсер етуі мүмкін», – деді мәжілісмен.
Украинадағы соғыс және қазақстандықтар
Украина аумағындағы соғысқа қатысқан кейбір қазақстандықтарға қатысты сот үкімдері шыққаны белгілі. Депутат мысал ретінде жуырда 6 жылға сотталған Евгений Люфттің ісін атады. Оның Ресей азаматтығын алғаны туралы ақпарат бар.
Украина мен Ресей арасындағы қақтығыс аясында түрлі тараптар шетел азаматтарын үгіттеу, жалдау, материалдық уәде беру арқылы тартқаны бірнеше рет айтылған.
Депутаттың ұсыныстары
Жарқынбек Амантайұлы бірнеше нақты ұсыныс білдірді:
Әлем елдерінің құқықтық тәжірибесін зерделеп, Қылмыстық кодекстің 170–172 баптарына өзгерістер енгізу.
Террористік ұйым құрамында болмаған, әскери қылмыс жасамаған және өз еркімен елге оралған азаматтарға қатысты жазаны саралау тетігін енгізу.
Қоғамға қауіптілік деңгейін ескере отырып, шартты жаза, бас бостандығын шектеу, пробациялық бақылау немесе баламалы жаза қолдану мүмкіндігін заңнамалық тұрғыда бекіту.
Шетелдегі соғысқа қатысып, елге оралған азаматтарға арналған құқықтық, психологиялық және әлеуметтік оңалту бағдарламасын әзірлеу.
Қоғам пікірі қандай?
Бұл бастама қоғамда әртүрлі пікір тудыруы мүмкін. Бір тарап ұлттық қауіпсіздікке қауіп төндіретін әрекетке барған азаматтар қатаң жазалануы тиіс десе, екінші тарап шынайы өкініп, қоғамға қайта бейімделгісі келгендерге мүмкіндік беру керек деп санайды.
Сарапшылардың айтуынша, басты мәселе — қауіпсіздік пен гуманизм арасындағы тепе-теңдікті сақтау. Егер заңнамалық өзгерістер қабылданса, бұл шетелдегі соғысқа қатысқан қазақстандықтарға қатысты сот практикасына тікелей әсер етуі мүмкін.
Шетелдік қарулы қақтығыстарға қатысу — Қазақстан заңнамасы бойынша қылмыс. Алайда жазаны саралау мәселесі енді Парламент деңгейінде талқылана бастады.
Алдағы уақытта Қылмыстық кодекске өзгеріс енгізіле ме, әлде қолданыстағы қатаң норма сақтала ма — бұл мәселе заң шығарушы органның шешіміне байланысты болмақ.
