Ирандағы соңғы әскери-саяси дағдарыстар аясында ең көп талқыланған тұлғалардың бірі – Ислам революциясы сақшылар корпусының «Құдыс» күштерінің қолбасшысы Исмаил Қаани, деп хабарлайды Aristocrat.biz.. Бірқатар жоғары лауазымды тұлғалар қаза тапқан шабуылдардан оның аман қалуы қоғам ішінде күдік тудырып отыр.
Бұл мақалада біз ресми деректер мен тараған ақпараттарға сүйене отырып, жағдайды рет-ретімен талдап көреміз.
Қаани кім?
Исмаил Қаани – Иран Ислам революциясы сақшылар корпусының (ИРСК) сыртқы операцияларға жауапты «Құдыс» күштерінің басшысы.
Ол бұл қызметке 2020 жылы АҚШ соққысынан қаза тапқан Қасем Сүлеймани орнына тағайындалды.
«Құдыс» күштері Иранның Таяу Шығыстағы прокси құрылымдарымен (Ливан, Ирак, Сирия, Йемен және Палестина аумақтары) жұмыс істейтін ең ықпалды әскери бөлімдердің бірі саналады.
Күдік неден басталды?
Соңғы жылдары Израиль мен АҚШ-тың Иранға және оның одақтастарына қарсы бірқатар нысаналы соққылары жасалды.
Осы шабуылдарда Иранның көптеген әскери-саяси элитасы қаза тапты. Атап айтқанда:
Исмаил Хания
Хасан Насралла
Бірақ дәл осы операциялар алдында немесе соққы жасалар сәтке өте жақын уақытта Қаани сол тұлғалармен кездескені туралы ақпарат тарады.
Тағы бір дерекке сәйкес, 2025 жылғы маусым айында Қаани ИРСК штаб-пәтерінен шығып кеткеннен кейін бірнеше минуттан соң ғимаратқа соққы жасалған.
Осындай «сәтті кездейсоқтықтар» қоғамда:
«Қаани Израильге ақпарат беріп отыр ма?» деген күдік тудырды.
МОССАД не деді?
Израильдің барлау қызметі — Моссад — ресми мәлімдеме жасап, Қаани олардың агенті емес екенін хабарлады.
Дегенмен, Таяу Шығыс саясатында ресми жоққа шығарулар әрдайым күдікті сейілте бермейді.
Иран ішіндегі жағдай
Иран БАҚ-тарында Қаанидің ұсталып, тергеліп жатқаны жөнінде ақпарат тарады. Оған «Израиль пайдасына тыңшылық жасады» деген айып тағылғаны айтылуда.
Бірақ бұл мәліметтер толық расталған жоқ. Кей дереккөздер оның жазаланғанын да алға тартады, алайда ресми нақты шешім жарияланған жоқ.
Сонымен қатар, Иранның басқа жоғары лауазымды тұлғалары:
Әли Лариджани
Әмір Хатами
мемлекеттік арналарда белсенді түрде мәлімдеме жасап жүр. Ал Қаани көпшілік алдына шықпай қойған.
Бұған дейін де тыңшылар болған ба?
Иранның бұрынғы президенті Махмұд Ахмадинежад бір сөзінде Израильге қарсы құрылған арнайы құпия жасақтың басшысы кейін Моссад агенті болып шыққанын айтқан.
Бұл мәлімдеме Иран қоғамында «ішкі сатқындық» тақырыбы бұрыннан бар екенін көрсетеді.
Сарапшылар не дейді?
Ливандық сарапшы Қасем Румолла Израильдің дәлме-дәл соққылары тек сыртқы барлаумен емес, Иран ішіндегі агенттік желімен байланысты болуы мүмкін екенін айтқан.
Шынында да, ядролық мамандар мен әскери қолбасшылардың нақты орналасқан жері туралы ақпараттың жиі «ағып кетуі» ішкі қауіпсіздік мәселесін алға шығарады.
Қаани сатқын ба?
Бұл сұраққа нақты жауап беру үшін:
Тергеудің ресми нәтижесі қажет
Айыптаулардың дәлелдері жариялануы керек
Тәуелсіз растау болуы тиіс
Қазіргі таңда бар ақпараттар — негізінен БАҚ-та тараған мәліметтер мен саяси интерпретациялар.
Мүмкін нұсқалар:
Кездейсоқ сәйкестік. Жоғары лауазымды тұлғалар жиі қозғалыста болады, ал барлау соққылары кең ауқымды ақпаратқа сүйенуі мүмкін.
Ішкі элиталық күрес. Дағдарыс кезінде жауапты тұлға іздеу – жиі кездесетін құбылыс.
Шынайы барлау ағыны. Израильдің Иран ішіндегі агенттік желісі болуы ықтимал.
Исмаил Қаани төңірегіндегі жағдай — Таяу Шығыстағы геосаяси текетірестің күрделі көрінісі.
Әзірге оның сатқындығы дәлелденген жоқ. Бірақ бірнеше ірі операциядан аман қалуы, ал басқалардың қаза табуы күдік тудырғаны рас.
Бұл оқиға Иран қауіпсіздік құрылымдарының ішкі тұрақтылығы мен барлау жүйесінің осалдығы туралы үлкен сұрақтар көтеріп отыр.
