BBC тергеуі 2007 жылы қазақстандық миллиардер Тимур Құлыбаев сатып алған Sunninghill Park британдық сарайының сатылымына қатысты деректі анықтады. Ол үйді сол кезде Ұлыбританияның сауда өкілінің ресми қызметін атқарған корольдік отбасының мүшесі Эндрю Маунтбаттен-Виндзордан сатып алды, деп хабарлайды Aristocrat.biz ВВС басылымына сілтеме жасап.
Эндрю Маунтбаттен-Виндзор – Король Чарльз III-тің кіші інісі, ал 2007 жылы ол ханзада, британ тағының төртінші мұрагері және Ұлыбританияның шетелдегі ресми сауда өкілі болды. Ол Sunninghill Park-ты 1986 жылы патшайымнан сыйлық ретінде алды, бірақ кейін оны сатуды шешті.
Тимур Құлыбаев – Қазақстанның ең ықпалды бизнесмендерінің бірі, бұрынғы президент Нұрсұлтан Назарбаевтың күйеу баласы және мұнай-газ саласы мен квазимемлекеттік қор жүйесіндегі ірі тұлға. Мәміле жасалған кезде оның байлығы 1 миллиард фунт стерлингтен астам (2007 жылғы бағам бойынша шамамен 246 миллиард теңге) деп бағаланған.
Enviro Pacific Investments компаниясы Құлыбаевқа сарайды сатып алуға несие берген. Кейінірек италиялық прокурорлар сыбайлас жемқорлық схемасымен байланысты қаражат осы компания арқылы жіберілгенін анықтады.
Sunninghill Park – Беркширдегі 12 жатын бөлмесі және сонша жуынатын бөлмесі бар үлкен сарай. Үй 2000 жылдардың басынан бері нарықта болған, бірақ сатып алушылар табылған жоқ.
2007 жылы Құлыбаев оған 15 миллион фунт стерлинг төлеуге келісті. Бұл сұратқан бағадан шамамен 3 миллион фунт стерлинг жоғары және сарапшылардың пікірінше, нарықтық құннан 7 миллион фунт стерлинг жоғары. Мәміле Unity Assets Corporation оффшорлық компаниясы арқылы жүргізілді.
Сыбайлас жемқорлыққа қатысты күдік қайдан пайда болды?
Бірнеше жылдан кейін италиялық тергеушілер Қазақстандағы мұнай келісімшарттарына қатысты ірі сыбайлас жемқорлық схемасын тергеуді бастады. Тергеушілердің айтуынша, Aventall компаниясы арқылы қазақстандық шенеуніктерге пара берілген.
Тергеу Aventall компаниясының қаражатты Enviro Pacific Investments компаниясына аударғанын анықтады, бұл компания кейінірек Құлыбаевқа британдық сарайды сатып алу үшін несие берген. Соңғы тіркелген төлем Sunninghill Park-ты сатып алу келісімшартына қол қойылғанға дейін бірнеше апта бұрын жасалған.
Құлыбаевтың өзіне айып тағылған жоқ, ал Италиядағы қылмыстық істер төлемдер мен нақты келісімшарттар мен алушылар арасындағы байланысты дәлелдеу мүмкін болмағандықтан жабылды.
Тікелей айыптауларсыз да, қаржылық қауіпсіздік сарапшылары елемеуге болмайтын "белгілерге" назар аударды:
Сол кезде британдық билік органдары Қазақстандағы жүйелі сыбайлас жемқорлықты ресми түрде жариялады;
Сатып алушы мемлекеттік қызметкер және мемлекет басшысының туысы болды;
Күрделі оффшорлық құрылымдар мен несиелер айқын қажеттіліксіз пайдаланылды;
Баға негізсіз көтерілген болып көрінді;
Сатушының мәртебесіне қарамастан, сатып алушының жеке басы жария етілмеді.
Сарапшылардың пікірінше, 2004 жылдан бастап британдық заңгерлер мұндай мәмілелер кезінде, әсіресе саяси тұрғыдан танымал тұлғалар қатысқан кезде, қаражат көзін мұқият тексеруге міндетті болды.
Эндрю қаражат көзін білгеніне тікелей дәлел жоқ. Кейінірек ол өзі ақшаны алғаннан кейін оған артық ақша төленген бе, жоқ па, соны сұраудың қажеті жоқ деп мәлімдеді.
Назарбаев 2019 жылы президенттіктен кеткеннен кейін, Қазақстан билік заңсыз жолмен алынған деп санайтын активтерді қайтару процесін бастады. Италиялық сыбайлас жемқорлық схемасы жанама түрде болса да, осы процестердің бір бөлігі болды.
